📖Marifetname Üzerine

Bazı kitaplar vardır; okunduğu döneme ait değildir. Onlar zamana yazılmıştır. Sayfalarını çevirdikçe yalnızca bir metinle değil, yüzyılların birikimiyle karşı karşıya olduğunuzu hissedersiniz. Marifetname benim için tam olarak böyle bir kitap oldu.

1757 yılında Erzurumlu İbrahim Hakkı tarafından kaleme alınan bu eser, yalnızca Osmanlı düşünce dünyasının değil, insanlığın ortak bilgi arayışının da güçlü bir yansıması gibi. Okurken sık sık şunu düşündüm: Bir insan, evrene bu kadar geniş bir yerden nasıl bakabilir?

Bir Bilgeden Daha Fazlası: Erzurumlu İbrahim Hakkı

18.yüzyılda yaşamış olan İbrahim Hakkı, yalnızca bir mutasavvıf değil; astronomiden matematiğe, edebiyattan felsefeye uzanan çok yönlü bir bilge. Ama onu benim gözümde asıl özel kılan şey, bilgiyi sınıflandırmak yerine birleştirme çabası.

Onun amacı; insanın sadece dünyayı değil, kendini de anlamasıydı. Maddi olanla manevi olanı, akılla kalbi, bilimle inancı karşı karşıya koymadan aynı çatı altında buluşturuyordu. Bugün hâlâ zorlandığımız bir dengeyi, yüzyıllar önce büyük bir doğallıkla kurabilmiş olması beni derinden etkiledi.

🌌 Marifetname’de Neler Var?

Bu kitabı okurken kendimi bazen bir gökbilimci, bazen bir hekim, bazen de iç dünyasını anlamaya çalışan bir yolcu gibi hissettim. Marifetname’nin içeriği gerçekten baş döndürücü:

• Astronomi: Gezegenlerin hareketleri, gökyüzünün düzeni, evrenin matematiği

• Tıp ve anatomi: İnsan bedeninin yapısı, organların işleyişi

• Psikoloji ve ruh: Davranışlar, bilinç, rüyalar ve insanın iç hâlleri

• Tasavvuf ve ahlak: Manevi olgunlaşma, iyilik, doğruluk ve nefs terbiyesi

• Doğa ve bilim: Yer küre, elementler, doğal olaylar

Bu çeşitlilik bana şunu düşündürdü: Bilgi aslında tek bir bütündür, biz onu sonradan ayırıyoruz.

💡 Marifetname’yi Özel Kılan Şey Ne?

Bu eseri okurken dikkatimi çeken ve beni en çok etkileyen yönler şunlar oldu:

• 18.yüzyılda yazılmış olmasına rağmen birçok modern bilim dalına temas etmesi

• İnsanı “küçük bir kâinat” olarak ele alması

• Bilim ile inancı çatıştırmadan, yan yana ve uyum içinde sunması

• Eğitim amacıyla yazılmış olması ve halkın anlayabileceği sade bir dil kullanması

Özellikle insanı evrenin bir özeti gibi görmesi, benim için metnin en çarpıcı noktalarından biriydi.

🌿 Neden Marifetname’yi Bugün de Okumalıyız?

Marifetname, yalnızca geçmişin düşünce yapısını anlatan bir eser değil. Bana göre, bugünün insanına da çok şey söylüyor. Okurken ister istemez şu sorular zihnimde yankılandı:

• Bildiğimiz onca şey, neden hayatımızı hâlâ değiştirmiyor?

• Bilgi gerçekten özgürleştirir mi, yoksa sadece daha derin bir yalnızlık mı yaratır?

• Kendimizi tanımadan dünyayı anlayabilir miyiz?

Bu kitap bana, geçmişte bilginin ne kadar bütünsel ele alındığını hatırlattı. Bugün bilgiyi parçalara ayırıyoruz: bilim ayrı, din ayrı, psikoloji ayrı… Oysa İbrahim Hakkı, hepsini aynı potada eritmiş. Bu yaklaşım bana ilham veriyor. Belki de hayatın sırrı, parçaları ayırmakta değil; yeniden birleştirmekte.